Các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam trong thời gian gần đây

I. Tổng quan thực trạng các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam trong thời gian gần đây

Trước khi đi sâu vào phân tích từng loại hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, cần có cái nhìn tổng quan về bức tranh toàn cảnh để thấy rõ mức độ nghiêm trọng cũng như xu hướng đáng lo ngại của vấn đề này.

1. Số liệu thống kê về xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam trong thời gian gần đây đã được các cơ quan chức năng phát hiện và xử lý với số lượng đáng kể. Chỉ tính riêng trong 6 tháng đầu năm 2025, cả nước đã kiểm tra và xử lý hơn 50.419 vụ việc liên quan đến buôn lậu, hàng giả và vi phạm sở hữu trí tuệ, với giá trị hàng hóa vi phạm lên đến hàng nghìn tỷ đồng. Riêng lĩnh vực nhãn hiệu, có 1.430 vụ xâm phạm được xử lý, phạt hơn 18 tỷ đồng, tăng gần 30% so với cùng kỳ năm trước.

Đặc biệt, sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, trong hơn 3 tuần triển khai, các lực lượng chức năng trên cả nước đã phát hiện, xử lý 1.438 vụ việc vi phạm – một con số ấn tượng phản ánh quyết tâm chính trị mạnh mẽ của Chính phủ. Nhiều chỉ số xử lý tăng mạnh so với cùng kỳ và vượt xa mức trung bình của năm 2025, cho thấy những chuyển biến tích cực trong công tác thực thi quyền sở hữu trí tuệ.

Nếu bạn cần bảo vệ tài sản trí tuệ của mình trước những nguy cơ này, dịch vụ tư vấn bảo vệ quyền tác giả của Vihabrand sẽ giúp bạn xây dựng chiến lược pháp lý vững chắc, phòng ngừa rủi ro và chủ động đối phó với các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ngay từ giai đoạn đầu.

2. Nhận định của Chính phủ về các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Việt Nam khẳng định quan điểm kiên quyết xử lý nghiêm mọi hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và sẽ tiếp tục tăng cường công tác bảo hộ, thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Hệ thống pháp luật liên quan đến sở hữu trí tuệ đã liên tục được hoàn thiện, đồng bộ hóa. Từ Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 đến các lần sửa đổi, bổ sung, đặc biệt là Luật sửa đổi năm 2025 (có hiệu lực từ 01/4/2026), khung pháp lý ngày càng hoàn thiện, hiện đại, phù hợp với thực tiễn phát triển trong nước cũng như cam kết trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Những nỗ lực của Việt Nam trong cải thiện môi trường đổi mới sáng tạo, bảo hộ, thực thi quyền sở hữu trí tuệ đã được Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) ghi nhận, với xếp hạng năm 2025 đạt 44/139 quốc gia và nền kinh tế về chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu, thuộc nhóm các nước có kết quả tích cực trong ASEAN về lĩnh vực này.

Để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình trước các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, việc chủ động đăng ký bản quyền ngay từ đầu là giải pháp tối ưu giúp bạn có đầy đủ căn cứ pháp lý vững chắc khi xảy ra tranh chấp hoặc bị xâm phạm.

II. Phân tích chi tiết các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ theo quy định pháp luật

Theo quy định tại các Điều 28, 35, 126, 127, 129 và 188 Luật Sở hữu trí tuệ, các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ được phân loại theo từng đối tượng quyền cụ thể. Dưới đây là phân tích chi tiết từng nhóm hành vi.

1. Các hành vi xâm phạm quyền tác giả và quyền liên quan

Các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực quyền tác giả bao gồm: sao chép tác phẩm trái phép, chiếm đoạt tác phẩm, đạo văn, phân phối bất hợp pháp bản sao tác phẩm, công bố tác phẩm khi chưa được phép của tác giả, sửa chữa, cắt xén tác phẩm gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả.

Thực trạng đáng báo động: Hàng loạt vụ án xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan trong lĩnh vực nội dung số, âm nhạc đã bị Bộ Công an khởi tố. Động thái này được đánh giá là bước chuyển mạnh trong thực thi pháp luật sở hữu trí tuệ, đặc biệt với các hành vi khai thác nội dung trái phép nhằm mục đích thương mại trên nền tảng số.

Điển hình, Công an tỉnh Hưng Yên đã khởi tố 23 đối tượng có hành vi sử dụng công nghệ cao để xâm phạm bản quyền tác giả, quyền liên quan thông qua các website CakhiaTV, RakhoiTV, CaheoTV. Đường dây này hoạt động từ đầu năm 2024 với quy mô lớn, thu giữ 28 bộ máy tính để bàn cấu hình cao, phong tỏa 27 tài khoản ngân hàng, thu giữ tiền mặt và phong tỏa tiền trong tài khoản lên đến hơn 10 tỷ đồng.

2. Các hành vi xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu và tên thương mại

Các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu được quy định cụ thể tại Điều 129 Luật Sở hữu trí tuệ, bao gồm: sử dụng dấu hiệu trùng hoặc tương tự với nhãn hiệu được bảo hộ cho hàng hóa, dịch vụ trùng hoặc tương tự; sử dụng chỉ dẫn thương mại gây nhầm lẫn với nhãn hiệu được bảo hộ; sản xuất, nhập khẩu, vận chuyển, buôn bán hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ.

Thực trạng đáng báo động: Trong đợt ra quân cao điểm, lực lượng Hải quan đã phát hiện gần 15.000 sản phẩm mỹ phẩm và thời trang có dấu hiệu nghi vấn xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại khu vực Cửa khẩu Hữu Nghị, tỉnh Lạng Sơn. Cụ thể gồm 10.508 sản phẩm mỹ phẩm có dấu hiệu nghi vấn xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ các thương hiệu của Hàn Quốc (Jula’s Herb, Medicube, Eucerin, L’Oreal) và 1.200 túi đeo chéo giả da gắn nhãn hiệu The North Face.

3. Các hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp (sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, chỉ dẫn địa lý)

Các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp bao gồm: sản xuất, sử dụng, nhập khẩu sản phẩm được sản xuất theo sáng chế được bảo hộ trái phép; sao chép, sản xuất sản phẩm có kiểu dáng công nghiệp được bảo hộ mà không được phép của chủ sở hữu; sử dụng chỉ dẫn địa lý trái phép hoặc gây nhầm lẫn về nguồn gốc địa lý của sản phẩm.

Điển hình là các vụ việc kiện tụng kéo dài liên quan đến nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý như nước mắm Phú Quốc, gia vị Bún Bò Huế, Cà phê Trung Nguyên. Những vụ việc này cho thấy các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ không chỉ gây thiệt hại cho doanh nghiệp mà còn làm méo mó cạnh tranh, ảnh hưởng nghiêm trọng đến người tiêu dùng và uy tín của các sản phẩm mang thương hiệu Việt.

Để bảo vệ tác phẩm của mình trên bao bì sản phẩm – một trong những đối tượng dễ bị các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ nhất, tham khảo ngay thủ tục đăng ký bản quyền tác giả bao bì sản phẩm để được hướng dẫn chi tiết và đầy đủ.

4. Các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số

Xu hướng mới và đáng lo ngại nhất của các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam trong thời gian gần đây là sự chuyển dịch mạnh mẽ lên môi trường số và nền tảng thương mại điện tử.

Theo Công điện số 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, trọng tâm xử lý là các hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, chỉ dẫn địa lý và vi phạm bản quyền trên môi trường mạng. Các lực lượng chức năng được yêu cầu tập trung triệt phá các website và tổ chức điều hành website vi phạm bản quyền trực tuyến có lượng truy cập lớn, đặc biệt là các website lưu trữ, cung cấp phim, âm nhạc, trò chơi điện tử di động, chương trình truyền hình lậu có dùng tiếng Việt và tiếng nước ngoài.

Các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số ngày càng tinh vi, với quy mô và mức độ phức tạp gia tăng. Doanh nghiệp và cá nhân cần đặc biệt lưu ý bảo vệ tài sản trí tuệ của mình trên không gian mạng, nơi các hành vi sao chép, phân phối trái phép diễn ra với tốc độ chóng mặt và khó kiểm soát.

Nếu bạn là tác giả của cuốn sách hoặc ấn phẩm và muốn bảo vệ tác phẩm của mình trước các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên thị trường, hãy tìm hiểu ngay về đăng ký bản quyền tác giả sách ở đâu tại khu vực miền Nam để được hỗ trợ kịp thời và chuyên nghiệp.

III. Nguyên nhân dẫn đến sự gia tăng các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

1. Hội nhập kinh tế sâu rộng

Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế số, các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ngày càng gia tăng cả về số lượng lẫn mức độ tinh vi. Sở hữu trí tuệ không chỉ là công cụ bảo vệ sáng tạo mà còn là nền tảng cho đổi mới, giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp chưa thực sự quan tâm đến SHTT, dẫn đến tình trạng vi phạm quyền SHTT chưa có chiều hướng thuyên giảm.

2. Nhận thức của doanh nghiệp và người dân còn hạn chế

Tình trạng các tác phẩm bị đạo văn, làm giả, làm nhái tràn lan đã và đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến chủ thể quyền sở hữu trí tuệ. Thiếu nhận thức và công cụ truy xuất nguồn gốc hiệu quả khiến tình trạng này lan rộng, làm suy giảm niềm tin người tiêu dùng và cản trở mục tiêu phát triển kinh tế số.

3. Lợi nhuận cao từ các hành vi xâm phạm

Các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ mang lại lợi nhuận siêu lợi nhuận cho các đối tượng vi phạm, đặc biệt trong các lĩnh vực như sản xuất hàng giả, hàng nhái thương hiệu, vi phạm bản quyền nội dung số. Chi phí sản xuất thấp, trong khi giá bán của hàng giả có thể bằng hoặc gần bằng hàng thật, tạo động lực lớn cho các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Nghị quyết 57/NQ-TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị đã yêu cầu hoàn thiện pháp luật về sở hữu trí tuệ, tài sản số, dữ liệu làm nền tảng cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn của Nhà nước trong việc tạo lập môi trường pháp lý vững chắc để ngăn chặn các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

IV. Chế tài xử lý đối với các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

1. Xử phạt vi phạm hành chính

Nghị định 186/2026/NĐ-CP của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 99/2013/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Mức phạt cụ thể đối với từng loại hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ:

• Vi phạm quyền đối với nhãn hiệu: Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 500.000 đồng đến 2.000.000 đồng

• Vi phạm quy định về đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan: Xử phạt hành chính từ 10.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng

• Sản xuất, nhập khẩu, vận chuyển, buôn bán hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ bị xử phạt theo quy định

2. Truy cứu trách nhiệm hình sự

Chỉ trong ba tuần thực hiện cao điểm, cơ quan chức năng đã khởi tố hình sự 28 vụ việc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Hàng loạt vụ xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan bị khởi tố hình sự đánh dấu bước chuyển mạnh trong câu chuyện bản quyền tại Việt Nam.

Theo Công điện số 38, Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Công an chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, cơ quan liên quan tập trung xác minh, điều tra, khởi tố một số vụ án xâm phạm nghiêm trọng quyền tác giả, quyền liên quan, nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý theo quy định của pháp luật.

3. Biện pháp dân sự

Chủ thể quyền bị xâm phạm có quyền khởi kiện dân sự yêu cầu Tòa án áp dụng các biện pháp: buộc chấm dứt hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, buộc xin lỗi, cải chính công khai, buộc bồi thường thiệt hại (bao gồm thiệt hại về vật chất và tổn thất về tinh thần), buộc tiêu hủy hoặc phân phối không nhằm mục đích thương mại đối với hàng hóa, nguyên liệu, vật liệu, phương tiện được sử dụng chủ yếu để thực hiện hành vi xâm phạm.

4. Biện pháp khẩn cấp tạm thời

Để ngăn chặn kịp thời các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đang diễn ra hoặc có nguy cơ xảy ra, pháp luật Việt Nam cho phép áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời như: thu giữ, niêm phong, kê biên tài sản, cấm thay đổi hiện trạng, cấm chuyển dịch quyền, cấm tiếp tục thực hiện hành vi xâm phạm.

Việc hiểu rõ các chế tài xử lý là rất quan trọng, nhưng điều quan trọng hơn là chủ động phòng ngừa các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ngay từ đầu. Vihabrand cung cấp dịch vụ đăng ký bản quyền chuyên nghiệp, giúp bạn xác lập quyền hợp pháp và có công cụ bảo vệ vững chắc khi xảy ra tranh chấp. Liên hệ ngay tư vấn bảo vệ quyền tác giả để được đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm hỗ trợ chi tiết.

V. Các giải pháp phòng ngừa và ngăn chặn các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

1. Đối với chủ thể quyền (tác giả, chủ sở hữu)

Chủ động đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ ngay khi tác phẩm, nhãn hiệu, sáng chế được tạo ra. Đăng ký bảo hộ tại Cục Sở hữu trí tuệ hoặc Cục Bản quyền tác giả là biện pháp quan trọng nhất để xác lập quyền hợp pháp, làm căn cứ pháp lý vững chắc để xử lý khi phát sinh các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Thiết lập hệ thống giám sát và phát hiện sớm các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Có thể sử dụng các công cụ quét bản quyền trực tuyến, theo dõi thị trường, hợp tác với các đơn vị chuyên nghiệp như Vihabrand để chủ động phát hiện các dấu hiệu xâm phạm.

Xây dựng chiến lược pháp lý toàn diện bao gồm: soạn thảo hợp đồng chuyển nhượng, cấp phép sử dụng quyền chặt chẽ; lưu giữ đầy đủ chứng cứ về quá trình sáng tạo và thương mại hóa tài sản trí tuệ; chuẩn bị sẵn bộ hồ sơ pháp lý để xử lý nhanh khi phát hiện các hành vi xâm phạm.

2. Đối với doanh nghiệp

Nâng cao nhận thức về sở hữu trí tuệ trong toàn bộ tổ chức, đặc biệt là bộ phận R&D, marketing, pháp chế. Đào tạo nhân viên về cách nhận diện và phòng ngừa các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Xây dựng quy trình nội bộ về quản lý tài sản trí tuệ, bao gồm việc đăng ký bảo hộ, theo dõi thời hạn hiệu lực, giám sát thị trường. Hợp tác với các đơn vị tư vấn chuyên nghiệp như Vihabrand để được tư vấn bảo vệ quyền tác giả một cách bài bản và hiệu quả.

Tham gia các hiệp hội ngành nghề, các chương trình hợp tác quốc tế về bảo hộ sở hữu trí tuệ để cập nhật thông tin mới nhất và học hỏi kinh nghiệm từ các doanh nghiệp khác trong việc đối phó với các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

3. Hợp tác với cơ quan chức năng

Khi phát hiện các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, cần nhanh chóng báo cáo với các cơ quan chức năng như: Cục Sở hữu trí tuệ, Cục Bản quyền tác giả, Thanh tra Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công an (C03), Cục Quản lý thị trường, Cục Hải quan. Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, chứng cứ để hợp tác hiệu quả với cơ quan chức năng trong quá trình xác minh và xử lý.

4. Giải pháp về công nghệ và kỹ thuật

Áp dụng biện pháp công nghệ bảo vệ quyền, đưa thông tin quản lý quyền hoặc áp dụng các biện pháp công nghệ khác nhằm ngăn ngừa các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Sử dụng watermark, mã hóa, blockchain để bảo vệ nội dung số, giúp xác thực nguồn gốc và theo dõi hành vi sử dụng trái phép.

Sử dụng các công cụ theo dõi bản quyền tự động trên các nền tảng số như YouTube, Facebook, TikTok, Shopee, Lazada để phát hiện và yêu cầu gỡ bỏ các nội dung vi phạm. Hợp tác với các đơn vị cung cấp dịch vụ bảo vệ bản quyền số để được hỗ trợ kỹ thuật chuyên sâu.

Để bảo vệ bao bì sản phẩm – nơi chứa đựng nhiều giá trị thương hiệu và sáng tạo, thủ tục đăng ký bản quyền tác giả bao bì sản phẩm sẽ giúp bạn có hàng rào pháp lý vững chắc, ngăn chặn hiệu quả các hành vi sao chép, làm nhái bao bì sản phẩm đang diễn ra phổ biến trên thị trường hiện nay. Đối với tác giả sách, việc chủ động đăng ký bản quyền tác giả sách là bước đi không thể thiếu để bảo vệ thành quả lao động trí óc và tạo lợi thế cạnh tranh trên thị trường xuất bản.

VI. Kết luận

Các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam trong thời gian gần đây đang diễn biến ngày càng phức tạp, với sự gia tăng cả về số lượng, quy mô lẫn mức độ tinh vi của thủ đoạn. Tuy nhiên, với sự quyết liệt trong chỉ đạo của Chính phủ, sự hoàn thiện của khung pháp lý – đặc biệt là Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025 có hiệu lực từ 01/4/2026 – cùng với sự vào cuộc mạnh mẽ của các cơ quan thực thi pháp luật, Việt Nam đang từng bước tạo lập một môi trường bảo hộ sở hữu trí tuệ ngày càng hiệu quả và minh bạch.

Việc hiểu rõ các quy định của pháp luật, chủ động đăng ký bảo hộ quyền, xây dựng chiến lược bảo vệ tài sản trí tuệ toàn diện và hợp tác chặt chẽ với các cơ quan chức năng là chìa khóa để các tổ chức, cá nhân bảo vệ thành quả sáng tạo của mình trước các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đang ngày càng tinh vi và khó lường.

Hãy liên hệ ngay với Vihabrand để được tư vấn chi tiết về đăng ký bản quyền và các dịch vụ bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ chuyên nghiệp, giúp bạn an tâm phát triển và khai thác tài sản trí tuệ của mình một cách bền vững!

VĂN PHÒNG ĐẠI DIỆN DỊCH VỤ SỞ HỮU TRÍ TUỆ & PHÁP LÝ DOANH NGHIỆP – VIHABRAND CO., LTD

Kính gửi: Quý Khách Hàng,

Trước hết, chúng tôi xin trân trọng cảm ơn Quý Khách Hàng đã quan tâm đến các dịch vụ của VIHABRAND. Chúng tôi trân trọng kính mời Quý Khách Hàng hợp tác và sử dụng dịch vụ của chúng tôi.

Trong trường hợp Quý Khách Hàng có bất kỳ thắc mắc hoặc cần làm rõ thêm nội dung liên quan đến thư tư vấn dịch vụ, xin vui lòng liên hệ với chúng tôi theo thông tin sau:
📞 Hotline: 0939 50 22 55 – 0933 50 22 55 – 0934 186 339
✉️ Email: cskh.vihabrand@gmail.com
🌐 Website: https://vihabrand.vn | https://dangkythuonghieu.org

Chúng tôi xin chân thành cảm ơn và mong muốn được đồng hành, hợp tác lâu dài cùng Quý Khách Hàng trong thời gian tới.

Trân trọng!